لامپ ها به طور کلی به دو دسته کلی تقسیم می شوند:
١- لامپ های رشته ای
۲- لامپ های تخلیه در گاز
لامپ های رشته ای
لامپ های رشته ای یا التهابی از یک حباب شیشه ای تشکیل شده است که از هوا خالی شده و با فشار معینی از یک گاز بی اثر (اغلب آرگون) جایگزین شده است. در داخل حباب لامپ یک رشته فنری از تنگستن قرار داده شده است و عبور جریان الکتریکی با ولتاژ معین باعث التهاب رشته شده و مستقیماً تولید طیف نسبتاً کاملی از نور مرئی می کند. امروزه این گروه دارای تنوع زیادی از نظر شکل و کیفیت است و علی رغم پایین بودن ضریب بهره نوری، به دلیل رنگ دهی بالایی که دارند برای اماکن مسکونی و مکان های تجاری که با تنوع رنگ سروکار بیشتری دارند، جایگزین مناسبی پیدا نکرده اند. در این مقاله قصد داریم انواع لامپ های رشته ای را بررسی کنیم که عبارتند از: لامپ های رشته ای معمولی لامپ های رشته ای منعکس کننده لامپ های هالوژن
لامپ رشته ای معمولی
لامپ رشته ای معمولی از یک حباب شیشه ای تشکیل شده که از یک گاز بی اثر (آرگون) با فشار کم پر شده است. این گروه از لامپ ها، قدیمی ترین و فراوان ترین گروه لامپ های تجاری هستند. علت استفادۀ وسیع از آن ها با وجود بهرۀ نوری و الکتریکی بسیار پایین، رنگ دهی بالای آنها است. در بعضی از انواع این لامپ ها علاوه بر آرگون از کریپتون هم برای افزایش بهرۀ نوری استفاده می شود. لامپ های کریپتون از انواع لامپ های معمولی بسیار پرنورتر است و معمولاً در فلش دوربین های عکاسی و چراغ های اتومبیل کاربرد دارند. از معایب این لامپ ها درخشندگی بالا، ضریب بهرۀ الکتریکی بسیار پایین و تبدیل بیش از ۹۰ درصد انرژی به گرما و طیف نامرئی است. با توجه به اینکه این لامپ ها اغلب بدون قاب محدود کننده استفاده می شوند، سازندگان برای کاهش درخشندگی ، لایه ای از کریستال سیلیس را در سطح حباب اضافه می کنند. این ماده باعث کاهش کلی درخشندگی می شود. این لامپ ها با حباب سفید رنگ علاوه بر ملایم کردن نور، مانع ناراحتی چشم می شوند.
لامپ های رشته ای منعکس کننده
حباب لامپ های رشته ای منعکس کننده یا لامپ با شار جهت دار شکل مخصوصی داشته و متناسب با جهت شار نوری مورد نیاز است. این حباب ها با لایه های فلزی صیقلی شده و منعکس کننده همراه هستند. همچنین از فلز آلومینیوم در لامپ های سنگی از نوع PAR56 (۳۰۰ وات) و PAR38 (100 و ۱۵۰ وات) و از جیوه در لامپ های کاسۀ جیوه ای (۶۰، ۷۵، ۱۰۰، ۱۵۰ و ۲۰۰ وات) استفاده می شود. از نظر زاویۀ نوری، لامپ های با شار جهت دار به سه دسته، ۱۵-۹ درجه (نقطه ای کم پهنا)، ۲۵-۱۱ درجه (شار متوسط) و ۴۰-۱۶ درجه (شار عریض) تقسیم می شوند.
لامپ هالوژن
لامپ هالوژن گروه دیگری از لامپ های رشته ای است که از سال ۱۹۶۰ وارد بازار شده است. تفاوت عمدۀ این لامپ ها با نوع رشته ای معمولی این است که علاوه بر گاز بی اثر از یک عنصر هالوژنه مثل برم یا ید استفاده شده است. این موضوع به علت رفع عیب لامپ های معمولی از نظر تبخیر تنگستن، هم بهره نوری لامپ را به حدود دو برابر افزایش می دهد (تا ۳۰ لومن بر وات) و هم طول عمر لامپ به دلیل مقاومت رشته تا ۳۰۰ ساعت افزایش پیدا کرده است. این لامپ ها نزدیک ترین شار نوری و طیف نوری به نور خورشید را دارا است و طوری طراحی شده اند که عمری طولانی دارند. نوع استاندارد آنها معولاً ۱۲ ولت و ۵۰ وات است.
لامپ های هالوژن از نظر سطح ولتاژ به دو دستۀ ولتاژ اصلی و ولتاژ پایین تقسیم می شوند. لامپ های با ولتاژ اصلی بدون نیاز به مدار اضافی، مستقیماً به شبکۀ برق ۲۲۰ ولت متصل اما لامپ های ولتاژ پایین به ولتاژ ۱۲ ولت متصل می شوند. پس نیاز به ترانسفورماتور مغناطیسی یا الکتریکی پیدا می کنند. دو نوع لامپ هالوژن کاربرد بیشتری پیدا کرده اند؛ یکی به نام لامپ قلمی (مدادی) معروف است که در نور افکن ها کاربرد دارد و دیگری لامپ دیکروئیک (دو رنگ) است که به صورت توکار در قفسه و راهروها استفاده می شود.
بخش قابل توجهی از انرژی خروجی از لامپ هالوژن به صورت اشعۀ مادون قرمز تلف می شود. شیشۀ انعکاس دهندۀ لامپ هالوژن دیکروئیک به گونه ای است که نور مادون قرمز را از خود عبور نداده و مجدداً آن را به رشته (فیلامان) منعکس می کند. در نتیجه اتلاف حرارتی داخل حباب لامپ تا میزان زیادی کاهش می یابد.
لامپ های هالوژنه برای مصارف مختلفی همانند خودروها، لامپ های تزیینی و لامپ های مخصوص روشنایی اماکن تا توان مصرفی ۱۰۰۰ وات به صورت تجاری در بازار موجود است. این لامپ ها گرمای زیادی تولید می کند و برای کاهش حجم حباب، معمولاً آنرا به صورت لوله ای می سازند تا از شکستن و ترکیدن آن جلوگیری شود.
لامپ های موسوم به مدادی که در ساخت پروژکتورهای استودیویی و موارد مشابه استفاده می شود از این نوع هستند. لامپ های این گروه، درخشندگی بالایی هم دارند و نباید هرگز از آنها بدون قاب یا کاسه چراغ استفاده شود.